Model uçak motorları...

[TRessam]

Model Uçak Motorları


Model uçak motorlarını beş ana başlık altında ele alabiliriz.
1. Dizel motorlar.
2. Glow motorlar.
a) İki zamanlı Glow motorlar
b) Dört zamanlı Glow motorlar
3. Wankel Motorlar
4. Kuadır Motorlar
5. Elektro Motorlar.
Bu motor çeşitlerini anlatmadan önce motorlar üzerin kullanacağımız bazı terimleri de bilmemiz gerekmektedir.

• Krank: Motor üzerindeki piston kolu vasıtasıyla pistonun hareketini ilettiği ana mildir. Motorların ayrılmaz bir parçasıdır.
• Piston: Motor içerisinde sıkışmayı sağlayan silindir şeklinde bir parçadır.
• Piston Kolu: Pistonla Krank milini birbirine bağlayan koldur.
• Gömlek : Motor bloğu ile piston arasındaki parçadır.
• Alt Ölü Nokta (A.Ö.N.): Pistonun silindir içerisinde ine bildiği en alt noktadır.
• Üst Ölü Nokta (Ü.Ö.N.): Pistonun silindir içerisinde çıkabildiği en üst noktadır.
• Kurs (strok) Piston yolu: Pistonun alt ölü nokta ile üst ölü nokta arasındaki mesafesine denir.
• Yanma Odası: Motor içerisindeki hava ve yakıt karışımının, piston vasıtası ile Ü.Ö.N. ile üst kapak arasında sıkışmış bulunan kısımdır.
• Silindir Hacmi: Alt ölü nokta ile üst ölü nokta arasındaki ve yanma odasının toplam hacmine denir.
• Zaman: Pistonun silindir içerisinde iki ölü nokta arasındaki hareketi veya krankın 180°lik her dönüşü motor üzerindeki bir iş zamanını oluşturur.

1- Dizel Motorlar:
Bu motorları diğerlerinden ayıran özellikleri, bujisiz oluşu ve yakıtının farklı oluşudur. İki zamanlıdır ve yakıt olarak eşit miktarlarda karıştırılmış eter, gazyağı ve hintyağı kullanılır. Çalışma prensibi ise şöyledir: Glow motorlarda olduğu gibi motora yakıt emdirilerek pervane atlatılır. Motor çalışmaya başlayınca üst kapağın üzerinde bulunan ayar vidasını, motorun devrine göre sıkılıp-gevşetilerek yanma odasının hacmi değiştirilmek sureti ile düzenli çalışması sağlanır.

2- Glow Motorlar:
Bu motorlar methanol ve hintyağı karışımı ile çalışır. (% 80 Methanol, % 20 Hintyağı ) İsteğe görede nitro-methan ilave edilebilir. Fakat en fazla nitro-methan oranı %30 geçmemelidir. Nitro-Methan oranı fazlalaştıkça motorun kullanım ömrü kısalır.
Bu motorlar üst kapak üzerinde bulunan bujiye 2 Voltluk harici batarya bağlanarak pervanenin elle veya startör ile atlatılmasıyla çalıştırılır. Buji ilk ateşlemeyi yaptıktan sonra yüksek devirden dolayı çalışma esnasında kendiliğinden ateşlemeyi devam ettirir. Bu nedenle motor çalıştıktan sonra harici bataryayı bujiden çıkartınız. Bu motorların iki veya dört zamanlı tek silindirli veya çok silindirli versiyonları mevcuttur.

2 zamanlı glow motorların çalıştırma şekli:

• Motor model üzerinde monteli değil ise sağlam bir yatak üzerine monte edilmelidir.
• Yakıt deposu ile motor arasındaki hortumları bağlayarak,kontrol ediniz.
• Karbüratörün yan tarafında bulunan yakıt ayar vidası yeteri kadar açılır. (2 veya 3 tur).
• Gaz kolu tam açılarak, karbüratöre yakıt gelmesi sağlandıktan sonra pervane 3 veya 4 tur attırılarak motora yakıt emdirilir. Daha sonra gaz kolu kapatılarak ateşleme bataryasını bağlamadan pervaneyi birkaç tur atlatınız. Daha sonra 2 voltluk ateşleme bataryası ile bujimizi ateşleyerek pervanemizi startör veya elle atlatarak motoru çalıştırırız. Bu arada pervaneyi elle attırırken pervanenin sıkışma noktasının çok iyi ayarlanmış olması gerekir. Eğer motoru startör ile çalıştırıyorsak mutlak suretle obak kullanmalıyız.
• Eğer motor yüksek devir ile çalışıp duruyor ise motor fakir çalışıyordur. Bunun için yakıt ayar iğnesinin biraz açılması ile yakıtın zenginleştirilmesi gerekmektedir.
• Eğer motora yakıt fazla gelerek (Düşük devir ile) boğularak çalışıyor ise karbüratör yakıt ayar iğnesi kısılarak normal devir ayarına getirilir.
• Normal devir ayarı yapıldıktan sonra model yaklaşık olarak burnuna 30° lik bir açı verilerek tırmanış esnasındaki motorun durumu gözlenir ve gerekirse tekrar yakıt ayar vidası ile yakıt ayarı yapılabilir.

MODEL UÇAK MOTORLARINDA ŞAHSİ GÜVENLİĞİMİZ AÇISINDAN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN KONULAR

• Motor test edecekseniz eğer , Model uçak motorunuzu sağlam bir motor yatağına monte ettikten sonra test ediniz. Motorları mengene vs. gibi uygunsuz yerlere monte ederek motor testi yapmayın.
• Motorunuzu model uçak planında size gösterilen şekilde monte ediniz. Eğer planda aydınlatıcı bilgi yoksa yada bu konuda bilginiz az ise daha deneyimli modelcilerden yardım isteyiniz.
• Motor çalıştırırken veya ayar yaparken çocukları ve başkalarını model uçaktan en az 6 metre uzakta tutunuz.
• Motorunuza üretici firmanın uygun gördüğü ölçülerdeki pervaneyi takınız. Uçuşlarda hasar gören pervanelerin balans ayarını yapmadan kullanmayın. Pervaneler de uçuş esnasında çatlama veya kırım olduğu zaman yapıştırıp tekrar kullanmayın.
• Motorun vibrasyonu nedeni ile motor vidaları veya pervane gevşeyebilir, ara sıra kontrol ederek gevşeyen vidaları sıkıştırın.
• Pervaneleri doğru yönde taktığınızdan emin olduktan sonra uygun anahtarla yerine sıkıştırın.
• Çalıştırma esnasında elinizi ve vücudunuzu pervaneden uzak tutunuz. Çalıştırma için startör veya çalıştırma çubuğu kullanın. Parmakla atlatarak çalıştıracaksanız parmaklık takmayı ihmal etmeyin.
• Karbüratör iğnesi ayarını yaparken elinizi pervanenin arka kısmından yaklaştırarak yapın.
• Motoru karbüratöre giden yakıt borusunu çıkartarak veya karbüratörün ağzını kapatarak durdurun. El veya parmağınızla pervane obağını tutarak, ayrıca bez ve benzeri malzemeler atarak motoru durdurmaya çalışmayın.
• Motor çalışır vaziyette modeli taşıyor iseniz, gözünüzü pervaneden ayırmadan etrafı kontrol etmeyi ihmal etmeyin.
• Topraklı veya kumlu arazide motor çalıştırırken dikkatli olunuz. Pervane kum ve toprakları yüzünüze sıçratır.
• Motor çalıştırırken üzerinizde geniş kollu elbise , boyun atkısı , eşarp gibi elbise var ise dikkatli olunuz , pervaneye kaptırabilirsiniz.
• Cebinize kalem ve tornavida gibi cisimler koymayınız. Ayar için motora eğildiğinizde pervaneye gelebilir.
• Buji kordonu ve klipsi pervaneden uzak tutunuz.
• Model uçak yakıtını ateş ve kıvılcımlardan uzak tutunuz. Yakıt yüksek derecede yanıcı özelliğe sahip olduğundan aşırı bir dikkatle kullanın ve yanında sigara içilmemesine dikkat ediniz.

ÖNLEM

• Motorlar çalışırken ısınırlar , motorları ve egzozları soğuyuncaya kadar ellemeyiniz.
• Kapalı yerde motorları çalıştırmayınız. Motorlar çalışırken araba motorları gibi karbon monoksit gazı çıkarırlar. Açık havada motor çalıştırın.
• Motor çalıştırmak maharet , bilgi, beceri ve sürekli emniyet ister. Tedbir almayı unutmayın.
• Model uçak motorları uçuş veya çalışma esnasında insanlara ve eşyalara zarar verebilir. Motoru çalıştırmadan veya uçurmadan bu konuda tecrübeli modelcilerden ders almalısınız.

3- Wankel Motorlar:
Ateşleme, çalışma sistemleri ve yakıt sistemleri glow motorlarda olduğu gibidir. Fark ise yapısal olarak mevcuttur. Bu motorlar oval bir blok içerisinde merkezden kaçık olarak dönen üç köşeli bir rotordan oluşur

Rotor bir iç bir de dış dişli yardımı ile motorun ana miline bağlıdır. Motor çalıştığı sürece, emme sıkıştırma ve eksoz zamanları rotorun çevresinde oluşur. Böylece glow motorlarda ki piston görevini rotor, piston kolu görevini de iç ve dış dişliler üstlenir. Yine bu motorlarda dört zamanlı olarak çalışır.
4- Elektro motorlar:
Elektrik akımı ile beslenen ve gücünü batarya ile sağlayan motorlardır. Bu motorlar genellikle planör tipi modellerde kullanılır.
Glow motorlara göre düşük güce sahip oldukları için kullanım alanları sınırlıdır. Daha çok modelciliğe yeni başlayan kişilere kullanım kolaylığı nedeni ile tavsiye edilir.
Türk Hava Kurumu

[TRessam]

Motor Parçaları

1. ÜST KAPAK VİDALARI: Tüm motorların gövde bloku ile üst kapağını birleştiren vidalardır. Genellikle karşılıklı ve 6 adet olarak tasarlanmıştır. Yeni motorlarda rodaj işleminden sonra vidaların sıkılığı kontrol edilmelidir. Bu vidaların sökülüp takılması esnasında kesinlikle uygun alyen anahtarları kullanılmalı, gevşetirken ve sıkılırken karşılıklı olarak yapılmalıdır ki: Kapakta herhangi bir kasıntı oluşmasın.
2. ÜST KAPAK VE SOĞUTMA KARTERLERİ: Motor bloğunun üstünde bulunan kapaktır. Bu kapak aynı zamanda motorun ısınmasını önlemek amacı ile soğutma karterlerini üzerinde bulundurmaktadır. Ayrıca kapakların iç tarafında yanma odası ve conta yatağı bulunur.
3. ÜST KAPAK CONTASI: Üst kapağın yakıt ve hava sızdırmazlığını sağlamak amacı ile kullanılır. Genellikle keçe veya sentetik conta malzemelerinden yapılmaktadır.
4. GÖMLEK: Silindirin içinde hareket ettiği parça olup, üzerlerinde Eksoz (4.a) ve Hava (4.b) kanallarının bulunduğu ısıya dayanaklı yüksek sertlikteki metallerden yapılmış, motorların ana unsurlarından biridir. Genellikle kullanım şartlaının tozlu veya kumlu ortamlar olması durumunda pistonla beraber çizilme ve çizilmeye bağlı olarakta kompresyon kaçaklarına neden olabilir. Buda motorlarda güç kaybı demektir. Bu nedenle Motorlarımızı tozlu ortamlardan uzak tutmamız gerekmektedir.
5. PİSTON: Gömleğin içinde Piston kolu vasıtası ile alt ölü nokta ile üst ölü nokta arasında motor çalıştığı müddetçe hareket eden ve motorun her devrinde de bu hareketi tekrarlayan sürekli hareket halindeki bir parçadır. Pistonların gömlek içinde ki alt ölü nokta ile üst ölü nokta arasındak hareket ettiği hacim ise motor hacmi olarak adlandırılır. Genellikle üstlerinde toz veya yabancı maddelerin verdiği hasarlar nedeni ile çizikler oluşur bu nedenle de gömleklerde olduğu gibi kompresyon kaçaklarına neden olabilir. Piston, piston kolu (5.c) vasıtası ile kranka bağlıdır. Kranka bağlanırken bir adat içten saplamalı pim (5.a) ve bu pim de kullanılan 2 adet vida (5.b) ile piston başına bağlanır.
6. MOTOR BLOĞU: Genellikle hafif metallerden yapılan bu parça motorun içinde hareket eden tüm parçalara yataklık yapan, soğutmaya yardımcı olan, eksoz karbüratör gibi parçaları üzerine monte ettiğimiz motorların ana unsurlarındandır.
7. KARBÜRATÖR : Motora giren yakıt miktarını, bununla beraber yakıtın havayla karışım oranını ayarlamaya yarayan bir parçadır. Bu parçanın üzerinde servodan gelen hareketlerle yakıtın havayla karışım oranını ayarlayan klapeyi hareket ettiren gaz kolu diye tabir ettiğimiz parça (7.a) vardır ayrıca yakıt girişi (7.c) Hava klapesinin ayar vidası (7.b) ve motor bloğundaki bağlantı noktasında hava sızdırmazlığını sağlamak için kullanılan bir lastik conta (7.d), Karbüratörler motora bağlanırken 2 adet vida ile (7.e) sabitlenir. mevcuttur.
8. KRANK ÖN RULMANI: Krankın hareketindeki güç kaybını azaltmak için kullanılan standart bir rulmandır.
9. PUL : Pervane yatağı ile rulman arasında kullanılan pul.
10. PERVANE YATAĞI: Genellikle hafif metallerden imal edilir. Yüksek devirlerde pervaneyi sabitleyaecek tırtıklı bir yüzeye sahiptir.
11. PERVANE SIKIŞTIRMA PULU VE SOMUNU: isminden de anlaşılacağı üzere pervanenin sabitlenmesinde kullanılır.
12. KRANK MİLİ : Motorlarda Piston hareketini pervaneye ileten ana mildir.
13. KARTER KAPAK CONTASI : Karter kapağındaki sızdırmazlıklar için kullanılan contadır.
14. YAKIT AYAR VİDASI:
15. YAKIT AYAR VİDASININ CONTASI:
16. YAKIT AYAR VİDASINI SABİTLEYİCİ PARÇA: Bu parça üzerindeki boynuz şeklindeki kıvrım yakıt ayar vidası üzerinde bulunan tırtıklı yüzeye esnekliği nedeniyle baskı yapar buda yakıt ayar vidasının kontrol dışı ileri geri oynamasını engeller.
17. YAKIT AYAR VİDASI YATAĞI :
18. YAKIT GİRİŞİ:
19. YAKIT AYAR VİDASI SABİTLEYİCİ VİDA: Bu vida yakıt ayar vidasının erişilemeyecek olduğu durumlarda yakıt ayar vidasını uzatmak için kullanılır.

THK

[TRessam]

Modelcilikte alınması gereken tedbirler


1. Model uçak kazalarının asgari düzeyde emniyetli bir şekilde yapılabilmesi açısından aşağıdaki faktörlerin yerine getirilmesi son derece önemlidir. Ancak elde olmayan nedenlerle, meydana gelen kazaları da yine II nci maddede dile getireceğimiz sebeplerle bu kazaların en az seviyeye düşürülmesinde etkili olacaktır.

a) R/C Ekipmanı
b) Model İnşaatı
c) Hava Şartları
d) İnsan Psikolojisi
e) Dış Etkenler
f) Uçuş Öncesi Kontroller
g) Yer Emniyeti

a) R/C Ekipmanı: R/C ekipmanının verici-alıcı, servo-şalter ve kristallerinin kontrollerinin iyi bir şekilde yapılmış olması ve önemle cihaz bataryalarının tam şarj edilmesi

b) Model İnşaatı: Model inşaatının güvenli bir şekilde inşa edilmesi, özellikle kanatların sağlamlığı ve destekli olması.

c) Hava Şartları: Modellerin uçuşunda hava şartları için verilmiş limit dışına çıkılmaması gerekmektedir. Ancak bu limit süratli bir akrobasi modellerinde 12 m/sn' dır. Diğer modellerde bu limit daha da azalmaktadır. Gök gürültülü bir hava da R/C modellerin uçuşları sakınca yaratmaktadır. Çünkü, havanın elektrikli olması radyo kontrollerinde parazit yaratma şansını artırmakta ve kontrolden çıkmasına neden olmaktadır.

d) İnsan Psikolojisi: Kişinin o gün yapacağı göreve iyi adapte olması, iyi uyuması, toplum içinde yapılacak görev niteliğine göre kendisini psikolojik yönden hazırlaması gerekmektedir.

e) Dış Etkenler: Her ne kadar R/C cihazları uluslar arası frekans kanalları ayrı olsa da dışarıdan gelebilecek yabancı frekansların etkisi altında kalması ihtimalleri de bulunmaktadır. Bunlar da bazen endüstriyel ve ticari frekanslarda etkin olmaktadır. Ayrıca yine uçuş esnasında başka bir model cihazı, model araba cihazları gibi aynı frekansta olduğu takdirde kilitlenmelere sebep olmaktadır.

f) Uçuş Öncesi Kontroller: Her uçuştan önce modelci özellikle motor ve pervaneler üzerinde önemle durarak modelinin verimli ve emniyetli bir biçimde uçmasını sağlayan tüm parçalarını gerçek durumlarından doğru çalışıp çalışmadıklarından ve muhtelif parçaların yerlerine tam olarak tespit edilip edilmediklerinden emin olmalıdır.

2. Yer Emniyeti: Modellerin uçurulacağı bölge insanları ve eşyaların emniyetini tehli***e sokmayacak şekilde özenle seçilmelidir. Ayrıca rüzgar şiddeti yönü binaların nispi konuma, pistler, uçak ve araba park yerleri, seyircilerin bulunduğu alanlar ve modellerin rüzgar durumuna göre uçuştan sonra ineceği alanlar özenle seçilmelidir. Ayrıca halkın, çocukların iniş kalkış esnasında modelin önüne gitmemesini sağlayacak emniyet görevlileri bulunması ve seyircilere dikkatli olunması ikaz edilmelidir.

3. Bütün bu emniyet kurallarına karşın yine de zaman zaman doğabilecek kazalar karşısında uçuranın ve kazaya maruz kalan kişinin mağduriyetini karşılamak açısından III üncü şahıs sigortaları yapılması önemle üzerinde durulması gereken bir konu olduğunu belirtmek isteriz. Ancak tüm bu gösteri yarışma ve diğer görevlerde tecrübeli elemanın olması veya iki görevlinin bulunmasında da fayda talep edilmektedir.

Türk Hava Kurumu

[OKURT]

Bilgi için TEŞEKKÜRLER...