Ufacık bir kütüphane, kocaman bir medeniyet: Şemsipaşa Külliyesi

[•ђд¥дŁ£T گђ]

Ufacık bir kütüphane, kocaman bir medeniyet: Şemsipaşa Külliyesi
Ümmühan Elmas

"Üsküdar, bir ulu rüyayı görenler şehri!
Seni gıptayla hatırlar vatanın her şehri,
Hepsi der: "Hangi şehir görmüş onun gördüğünü?
Bizim İstanbul'u fethettiğimiz mutlu günü!"
Elli üç gün ne mehabetli temaşa idi o!
Sanki halkın uyanık gördüğü rüya idi o!
Şimdi beş yüz sene geçmiş o hatıradan;
Elli üç günde o hengâme görülmüş buradan;
Canlanır levhası hâlâ beşer ettikçe hayal;
O zaman ortada, her saniye, gerçek hal."
Yahya Kemal Beyatlı
Rüya şehri Üsküdar’ın en güzel yerlerinden birinde, dalgaların kıyıyla buluştuğu yerde, her gün balık tutan insanların sırtını döndüğü bir mekândan bahsetmek istiyoruz. Ve sırt dönmek yerine, tarihin ve Sinan’ın bize bırakmış olduğu en güzel eserlerden birisi olan bu özel mekânı, Şemsi Paşa Medresesi’ni hayranlıkla izlemek ve tanımak gerektiğini düşünüyoruz.

Her akşam güneş İstanbul'a veda ederken son gülüşlerini bu medreseye gösterip öyle kayboluyor gözden… Bir rivayete göre, bu medresenin yapımında verilen emeklere ve harcanan göz nuruna saygıdan üzerine kuşlar konmuyor. Âşık olmuşçasına Üsküdar’ın bu güzel şaheserini seyrediyorlar. İnsanlarsa dertleri, geçim sıkıntıları ve hayat koşuşturması ile belki yanından gelip geçerken bile bu sanat harikasını fark edemiyorlar. İşte bu eşsiz manzaraya sahip olan Şemsi Paşa Kütüphanesi’ni kısaca tanıtarak fark ettirmeye çalışacağız sizlere…


Süleymaniye kadar önemli…
Şemsi paşa Külliyesi, Mimar Sinan'ın Süleymaniye Külliyesi kadar önemli bir yapıtıdır. Üsküdar'da Şemsi Paşa Sahili’ndeki bu kütüphane, bulunduğu kıyıda 1580'den bu yana dalgalarla halvet oluyor. Kurucusu Şemsi Ahmet Paşa, Enderun'da yetişmiş, Anadolu ve Rumeli beylerbeyi olmuş önemli bir devlet adamı... Yaptırdığı külliye, Mimar Sinan'ın inşa ettiği külliyeler içinde en küçüğü... Sinan'ın hayatının sonlarında tasarladığı, onun duygu dünyasını ve birikimini en iyi yansıtan eseri... Aynı zamanda, Osmanlı klasik mimarisinin ötesindeki yerleşme düzeni ile zamanını aşan bir mükemmelliğe sahip... Rivayete göre kuşlar bile Mimar-ı Hassa'nın bu eseri yaparken döktüğü göz nuruna saygıdan c*****n kubbe ve minaresine konmuyor, üstünü kirletmiyorlar. Bu yüzden halk arasında adı ‘‘Kuşkonmaz Camii’’ olarak biliniyor. Sinan, bu minnacık külliyede öyle bir oran/orantı dengesi oluşturmuş ki, ortaya tam bir estetik mucize çıkmış. Dıştan olduğu kadar içi de şirin olan Şemsi Paşa Camii’nin kubbe ve kuşak yazıları, yapılan son onarımında, kıymetli hattat İsmail Hakkı Altın Bezer tarafından yazılmıştır. Kesme taştan c*****n, içi çok hoş bir şekilde kalem işleriyle süslenmiştir. Ana mekânı sekiz köşeli konağa oturan tonuz bingili bir kubbeyle örtülmüştür. Minaresi tek şerefelidir. C*****n duvarına bitişik olan türbe ve kubbeli büyükçe bir dershaneden meydana gelen medrese, avluyu L biçiminde sarmaktadır. Türbenin duvarları kesme taş; medresenin ise, bir sıra taş bir sıra tuğla örgülüdür.
Şemsi Ahmet Paşa’nın Mimar Sinan’a yaptırdığı bu küçük külliye, 1938 – 1940 yıllarında onarılmıştır. Şemsi Paşa külliyesinin on iki oda ve bir dershanesinden ibaret olan medrese kısmı, 1953 yılından beri kütüphane olarak kullanılmaktadır. Şemsi Paşa İlçe Halk Kütüphanesi, Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Valiliğe bağlı olarak çalışan Orhan Kemal İl Halk Kütüphanesi’ne bağlı bir ilçe halk kütüphanesidir.


Şemsi Paşa İlçe Halk Kütüphanesi’nde ortalama 10.000 – 15.000 eser bulunmaktadır. Bunlardan 480’i yabancı yayınlardan, 150 tanesi de kitap dışı belgelerden oluşmaktadır. Kütüphane dermesinin konusal tasnifi, dünyadaki birçok halk kütüphanesinde kullanılan Dewey Onlu Sınıflama Sistemi’ne göre yapılmaktadır. Danışma kaynaklarının açık olarak sergilendiği ve ödünç verilen eserlerinin mimari özelliklerin verdiği sıkıntı sebebiyle kapalı odalarda tutulduğu kütüphanede yerel ödünç verme sistemi bulunmaktadır. İsteyen kullanıcılar üye olarak kitap ödünç alabilmektedir. Bunun yanında fotokopi hizmeti de verilmektedir. Koleksiyon, yazara, esere ve konuya göre düzenlenmiş fiş kataloglar yardımıyla yapılmaktadır.


Şemsi Paşa Külliyesi, İstanbul’da yaşayıp İstanbul’u hissetmek isteyen herkesin mutlaka gidip görmesi gereken tarihi bir mekân... Bir kütüphane olarak da çok büyük ve kapsamlı olmamakla beraber, halktan bir okuyucuyu tatmin edebilecek ödünç verme sistemine sahip şirin ve güzel bir merkez... Eminönü’nden Üsküdar’a, Üsküdar’dan Beşiktaş’a geçerken bu eşsiz güzelliği fark edecek dikkati göstermeniz ve en kısa zamanda bu büyülü mekânı ziyaret etmeniz dileğiyle...


Adres: Şemsi paşa cad. No:43 Üsküdar- İstanbul

Telefon: (0216) 553 11 19

Açık olduğu günler: Kış saati uygulamasına göre hafta içi her gün açıkken, yaz mevsiminde pazartesileri kapalı cumartesi günleri açıktır.

Çalışma saatleri: 08.30–17.00

Çalışma şekli: Kapalı raf

Hitap ettiğin kesim: Herkese açık