Siirt'te Örf ve Adetler

[bal650]

ÖLENİN AİLEDEKİ İSMİ
Ölenin ismi umumiyetle uzun müddet aile içinde anılmaz. Ancak ölünün yeni doğan bir torununa ad olarak verilir. Dul kalan kadınların çoğu tekrar evlenmezler. Çocukları varsa onları büyüterek bütün hayatlarını onlara vakıf ederler.

Dul kalan erkekler ise aradan kısa bir müddet geçince genellikle yine bir dul kadınla sessizce evlenirler. İlk evlilikte gerdek için cuma günü tercih edilirken dulların evlenmeleri, daha ziyade Pazartesi günlerine rastlar.

[bal650]

DUL EVLİLİĞİ
Dulların evlendikleri gece, mesela, evlenen dul erkek ise, ilk karısının ailesi tarafından mezarlığa gidilerek akşama yakın mezarı başına iki yumurta kırılarak bir mum yakılır. Bu hareketle ölünün kederden gözleri yerine yumurtaların çatlayacağı düşünülür.

[bal650]

LAHİT VE BAYRAM ZİYARETLERİ
Ölümden bir sene sonra hali vakti yerinde olanlar, mezara lahit yaparlar, ayrıca her bayram arifesi mezarlıklar ziyaret edilerek fakirlere para ve yiyecek dağıtılır ve Kuranı Kerim okutulur.

Not : Bu yazı serisinde anlatılanların hepsi şehir içinde cereyan etmektedir. İlçe ve köylerdeki örf ve adetler çok değişiktir.

[bal650]

HACILARIN UĞURLANIŞ VE KARŞILANIŞLARI
Siirt'te mahalli örf, adetler yanında Hacılar için yapılan törenler kendine has özellikler taşırlar. Aslında her ilde hacı adaylarının karşılanış ve uğurlanışları başka başka tatbikatlar gösterir. Şimdi beraberce Siirt'te Hacılar için gidişlerinden dönüşlerine kadar geçen süre içinde yapılanları bir bir görelim.

[bal650]

HAC YAŞI
Eskiden İslam dininin 5 temelinden biri olan Hac farizası, umumiyetle çok zengin olan ve yaşı ilerlemiş kimselerce ifa edilmekteydi. Ancak, son yıllarda ulaşımın kolaylaşması ve karadan giden otobüs konvoyları yüzünden "Hac yaşı" çok gençleşmiş bulunmaktadır. Mübalağasız askerliğini yapan hali vakti yerindeki vatandaşlar vakit kaybetmeden Hac hazırlığına başlamaktadır. Bu arada Siirt'ten giden çok sayıdaki motorlu vasıta yüzünden ilimizdeki şoförlerin hemen hemen hepsi bir-iki yıla varmadan Hacı olmuş olacaklardır.

[bal650]

HACILARA HEDİYELER
Siirt'te hacılar pasaport muamelelerini ikmal ettikten sonra yolculuk hazırlıklarına başlarlar. Bu hazırlıklar devam ederken hacı adayının akraba ve yakınları yolluk olarak kurabiye ve çeşitli hediyeler hazırlar ve kendisini evinde ziyaret ederler. Hacı adayına götürülen bütün bu yolluk ve hediyeler Hac dönüşü karşılığı görür. Hicazdan getirilen hurma, tespih ve gümüş alyanslar hediye değerine göre "Hac hediyesi" olarak daha evvel yolluk gönderen dost, ahbap ve akrabalara gönderilir.

[bal650]

ŞEHİRDEN AYRILIK
Hacılar şehirden ayrılırken büyük kalabalıklar tarafından uğurlanır. Bu kalabalık arasında asıl hacı adayları uğurlayıcılardan tefrik edilmeleri için sırtlarına pelerin gibi geçirdikleri bir kuşak bağlarlar. Bu rada dervişler kasideler okuyarak etrafı coştururlar.

[bal650]

HACI EKMEĞİ VE ŞEYHÜTTÜRKİ ŞENLİĞİ Hacı aileleri arife günü özel olarak hazırlanan susamlı büyük ekmeklerle irmik helvası yapıp fakirlere ve diğer dost ve ahbaplara dağıtırlar. Aynı gün öğleden sonra şehrin kuzey doğusundaki Şeyhüttürki Tepesine çıkarak mevlit okutur ve fakirleri sevindirirler. Son senelerde mevlit yerine eğlence düzenlenmektedir. Aynı gün Arafat dağında bulunan hacı akrabalarının vakfelerine nazire olmak üzere çıkılan bu dik ve yüksek tepede akşam namazından sonra lüküs lambaları yakılarak inilir. Aynı zamanda binlerce mum da rengarenk ışıklarla ellerde dolaşır. "Ricalil gayp" (Gaybın adamları) için yakılan bu mumlarla tepeden inildikten sonra şehirdeki bütün camiler tek tek dolaşılır, minarelere çıkılır ve dua edilir.

[bal650]

HAC'DAN DÖNÜŞ Hacıların şehre dönüşünde kapı önünde kurban kesilerek kan akıtılır. Daha sonra mevlit okunarak mükellef bir yemek ziyafeti verilir. Yeni hacı bir kaç gün evden çıkmayarak hoş geldine gelen misafirlerini karşılar. Hacı'yı görmeye gelenler Hac'cın kabulü için dua edip Haceri Esvedle teberrük olan haccının avucunun içini öperek musafahada bulunurlar. Bu müddette geçince yeni Hacı eski işine tekrar döner. Ancak bu sırada adı değişmiş ve isminin başına "HACI" sıfatı eklenmiştir. Artık O, her yerde "Hacı bey şöyle yukarıya buyurun" hitaplarıyla karşılaşmaya hazır ve tetiktedir.

Allah cümlemize hayırlısından nasip etsin!..