Venedik Taciri Sinemada

[UMUTEK]

William Shakespeare’in en karmaşık oyunlarından biri olarak kabul edilen Venedik Taciri, beyazperdede!

William Shakespeare’in en karmaşık oyunlarından biri olarak kabul edilen Venedik Taciri, müthiş bir oyuncu kadrosuyla beyazperdeye aktarıldı. Shakespeare’in 16. yüzyılın Venedik’inde geçen komedi-draması bir grup Hıristiyan asilzadesinin yazgısını, talihini ve Yahudi tefeci Shylock’la ilişkilerini konu alıyor. Hoşgörüsüzlük, öç alma, affetme ve zeki kadınların gücü hakkında çok şey söyleyen filmin oyuncu kadrosunda Al Pacino, Jeremy Irons ve Joseph Fiennes gibi ünlü isimler var. Yahudi tefeci rolünde adeta döktüren Al Pacino’nun performansı görmeye değer.

MERCHANT OF VENICE
VENEDİK TACİRİ
Yön: Michael Radford
Oyn: Al Pacino, Jeremy Irons, Joseph Fiennes
Tür: Dram-Komedi
Süre: 138 dk.



Bu hafta vizyona giren altı filmi arasında biri var ki, İngiliz edebiyatı ve de özellikle Shakespeare hayranlarını fazlasıyla memnun edecek. Sözünü ettiğim, ünlü İngiliz yazarın en karmaşık ve takibi en zor oyunlarından biri olan Venedik Taciri’nin beyazperde uyarlaması.
Defalarca televizyona uyarlanan bu oyunu sinemaya aktarmak için yıllar önce Orson Welles girişimde bulunmuş, ama projeyi yarıda bırakmak zorunda kalmıştı. Yıllar sonra bu zahmetli ve riskli işe soyunan isim Postacı (Il Postino) filmi ile Oscar’a aday olan, BAFTA ödüllü Michael Redford oldu. Redford oyundan yola çıkarak yazdığı senaryoyu Venedik’te gerçek mekanlarda ve Lüksemburg’da stüdyo ortamında çekti.
YAHUDİLERİN MÜLK EDİNMESİ YASAK
Venedik Taciri, 16. yüzyılda Venedik’te geçiyor. Hıristiyan ve Yahudiler arasında ayrımcılık had safhada. Yahudiler sürekli aşağılanıyor, hatta yüzlerine tükürülüyor. Mülk edinmelerine izin verilmediğinden ellerindeki parayla tefecilik yapıyorlar. Gettolarda yaşıyorlar, gece dışarı çıkmaları yasak.
Hıristiyan asilzadelerden Antonio (Jeremy Irons), platonik bir aşk beslediği uçarı ve meteliksiz dostu Bassanio’nun (Ralph Fiennes), güzel ve babasından kalan servetin tek mirasçısı olan Portia’ya (Collins) evlenme teklif etmek için ihtiyaç duyduğu miktarı temin etmek üzere Yahudi tefeci Shylock’tan (Pacino) borç alıyor. Shylock belki de hayatında ilk kez verdiği paranın faizini istemiyor. Tek istediği, parasını zamanında geri alamazsa, ceza olarak Antonio’nun vücudundan yarım kilo azaltmak, böylece yediği tükürüklerin, aşağılanmanın öcünü alabilmek. Antonio paranın geleceğinden emin olduğu için bu sevimsiz durumu pek kafasına takmıyor. Bassanio ise, parası cebinde varlıklı ve güzel Portia’nın malikanesinin yolunu tutuyor. Bundan sonrasında olayların hiç de beklendiği gibi gelişmeyeceğini söylemeye gerek yok herhalde.
Venedik Taciri’nden komedi-dram olarak söz edilse de, filmde dram unsurunun daha ağır bastığını söyleyebiliriz. Dramın orta yerinde, Yahudilere yapılan haksızlıkların en somut örneği olarak karşımıza dikilen, kimi zaman acıyıp, kimi zaman ise öfke duyduğumuz Yahudi tefeci Shylock karakteri var. Al Pacino, bu adamı öyle başarılı bir şekilde üç boyutlu hale getiriyor, gerek sesindeki tonlamalar, gerek duruşu, gerek mimikleri ve gerekse de vücut dili ile öyle bir canlandırıyor ki, filmi de sırtında alıp götürmüş oluyor. Kızdığında gözlerindeki öf***i görüyor, mahkemede çaresiz kaldığında ise kısık sesinde çaresizliğini hissedebiliyoruz.
Yönetmen, filmdeki diyalogların mümkün olduğunca kolay anlaşılır ve net olmasına özen göstermiş, Shakespeare’vari konuşmalara pek yer vermemiş. Bu anlamda olayların değil ama filmin dilinin günümüze uyarlamış olduğu görülüyor.



SHAKESPEARE’İN EN GÜÇLÜ KADINI

Oyunlarının çoğunda olduğu gibi, Shakespeare burada da çok çeşitli temaları alıp birleştirmiş. Venedik Taciri’nde haksızlığı uğrayan insanlar, öç alma duygusu, öfke, kin ve affetme öne çıkıyor. Ama hepsinin ötesinde filmden kadınların bir zaferi olarak söz edebiliriz.
Gelmiş geçmiş en güçlü ve en zeki Shakespeare kadını Venedik Taciri’nde yer alıyor. Mahkeme salonunda yaptığı zeki manevralarla olayları düzene sokan, erkekleri parmağında oynan Portia, zeki ve güçlü kadının edebiyat tarihindeki en somut örneklerinden biri. Buradaki kadının kendisinin artı hanesine yazdığı bir başka zaferi de erkeğini elinde tutmayı başararak, ona platonik bir aşkla bağlı Antonio’dan uzak tutmayı başarmış olması.
Venedik Taciri, dönem filmlerine ve karmaşık Shakespeare uyarlamalarına alışık olmayanlar için zor ve zahmetli bir seyirlik olabilir. Ancak şunu da belirtelim; 16. yüzyılda yaşantısına, Yahudiler’e yapılanlara, hoşgörüsüzlüğe Shakespeare gözüyle bakmak da bir başka oluyor. Yahudi tefeci rolünde kendine bir kez daha hayran bırakan Al Pacino için ise söylenecek tek bir şey var; gerçekten mükemmel oynuyor.
Venedik Taciri, ünlü aktörün, “Yahudinin elleri yok mu? Aynı yiyecekle beslenmiyor, aynı hastalıklara yakalanmıyor mu, aynı yollarla iyileşmiyor mu?... Etimiz kesilince bizim de kanımız akmaz mı? Gıdıklanınca gülmez miyiz? Zehirlenirsek ölmez miyiz?“ tiradı için bile görülür.
PİS BİR VENEDİK İZLEYECEKSİNİZ
Yönetmen Radford perdede Venedik’i nasıl görmek istediği konusunda çok netti. “Kokan ve pis bir yer olmasına çalıştım. İnsanların tertemiz ve düzgün kostümler içinde görünmesini sevmiyorum. O dönemde insanlar fazla yıkanmıyordu ve etraf pis ve kötü kokuluydu.”