Ömer Hayyam...

[tayfuncum]

Tarihsel bilgilere göre, Ömer Hayyam, 1121-1122 yıllarında ölmüştür. Doğulu bir düşünü ve şiir adamı olmasına karşın, daha çok batıda gerçek değerini bulmuştur. Bunun etkenleri arasında, Eski Yunan filozoflarıyla düşünsel yakınlığını, gelenekleri bir yana bırakıp öze gitmek istediğini, başkalarından çok kendisini söylediğini, dünya ötesini yadsıdığını ve bilgin olduğu kadar bilimden kuşkulandığını... saymak olanağı vardır. Hayyam, doğuda filozof yanından çok şair yanıyla tanınır. Söylediğinden çok söyleyişi ile sevilir. Doğuda Hayyam'ı yorumlayanların, gerçek Hayyam'ı aramadıkları söylenebilir. Dedelerimiz Hayyam'ı ermiş bir din adamı ya da sadece bir ***if adamı olarak görmüş ve göstermişlerdir.

Ömer Hayyam'dan dörtlükler, yıldızlar bilgisine özgü bulgular, bir terazi ve takvim kalmıştır. Kendisinden kalan izlenimler de, ermişliği, herkesten başka türlü oluşu ve masallaşmış bir bilge durumuna gelişidir. Kendi eliyle yazılmış bir yapıtı yoktur. Dörtlükleri ölümünden sonra şurada burada birer ikişer yazılmış ve ancak XV. yüzyılda yayınlanan kitaplarda görülmeye başlamıştır. Bundan ötürü dörtlüklerin hangisi Hayyam'ın, hangisi Hayyam'ca başkalarınındır, kesin olarak söylenemez. Birçok şairler kendilerinin söylemekten çekindikleri ya da kendi adlarıyla inandırıcı olmaz sandıkları düşünüleri Hayyam'a söyletmiş, Hayyam'ın ağzıyla kendi içlerini dökmüş olabilirler. Böylece Hayyam, birçok dereleri alıp büyüyen bir ırmak olmuştur. Hemen bütün Peygamberlerin başına gelen bu değil midir? Sözlerini kendi yazmamış hangi Peygamberin sözlerine kimsenin bir şeyler katmadığı ileri sürülebilir? Ama Hayyam'ı söylememiş de söyletilmişler arasına koyamayız. Çünkü, dörtlüklerin düzenini ancak usta bir şair kurmuş ya da öğretmiş olabilir. Üstelik de Hayyam'da bir değil, birçok davranışlar ve ancak kendinin göze alabileceği beklenmedik çıkışlar vardır.

Ömer Hayyam'ın insan ve dünya gerçeklerinden çok, şaraba ve sevgiliye değer veren doğulu bir şair oluşu ileri sürülerek, batıya dönük zihniyetle onu bağdaştırma olanağı bulunmadığı ve bundan ötürü Ömer Hayyam'a fazla değer verilmemesi gerektiği kanısında olanlar vardır. Oysa; doğu ve batı ayrılığı, sanatçılar arasında değil, toplum düzenleri, devlet biçimleri, din ve ahlâk anlayışları arasında düşünülüp benimsenebilir. Sanat için Doğu ve Batı diye ayrı ülkeler yok, yayılma, gelişme olanaklarının azalıp çoğaldığı yerler ve zamanlar vardır. Bizim yaşadığımız çağda, Hayyam'ın da içinde bulunduğu kültür ve sanatın, yani bir tek olan dünya kültürünün nefes alabildiği yer batıdır. Doğuda ise kültür, türlü nedenlerle içine kapanıp boğulmuştur. Bu yüzden aynı Hayyam, batıda insan ve insanlık düşünüsünün gelişmesine yardım ederken, doğuda ister istemez bu düşününün körleşmesine yardım etmiştir. Aynı Hayyam, batıda kendini aşmaya, doğuda kendini silmeye götürmüştür. Aynı Hayyam batıda bir devrimci, doğuda ise bir dinsel uyarıcı diye yorumlanmıştır. Bütün gerçek sanatçılar gibi, Hayyam da bugün kültürün ve sanatın sığındığı, saygı gördüğü, geliştiği yerin, batının adamıdır. Doğduğu ve öldüğü yer nerede olursa olsun, dörtlükleri kültürün ve doğruluğun en ilerde olduğu yer neresi ise, Hayyam da oralıdır.
Hayyam, bir şair olduğu kadar, olumlu bilim, akıl ve felsefe adamıdır, bilgedir. XII. yüzyılda yaşamış ve bugün masallaşmış bir olumlu kafadır. Hayyam’ın öyle dörtlükleri vardır ki, dünyayı kara gören ve herşeyi bırakan psikoz ile doludur. Yine öyle dörtlükleri vardır ki, atak, saldırgan ve kutsal sayılan inançlarla alay edicidir. Bunlar Hayyam'ın mıdır? Daha önce de söylendiği gibi, el yazısı bulunmadığından, sorunun bu yanı kesin olarak bilinmemektedir. Hayyam'ın çok yanlı, geniş bilgili ve birçok felsefe akımlarından öğe almış bir filozof - şair olduğunu göz önüne alırsak, çok değişik sözlerinin bulunması olanağını benimseyebiliriz.


alıntı...

[OKURT]

bilgi için teşekkürler.

[ByKuzguN]

eline sağlık...